29-04-08

Terug naar de Solbosch voor het communautaire conflict in België

Drieëndertig jaar vliegt voorbij. In 1975 was de splitsing van de Brusselse Vrije Universiteit in een Franstalige en Vlaamse vleugel al beklonken, maar een aparte VUB-infrastructuur stond nog in de steigers. Het was echter heerlijk flaneren op de campus Solbosch, vlak aan de rand van het Terkamerenbos. De universiteitsgebouwen zaten half verborgen achter het groen, zorgvuldig de natuurlijke glooiingen van het landschap respecterend, wat soms tot verwarring leidde als je op het gelijkvloers de lift naar beneden moest nemen naar de tweede etage. Op de campus gonsde het Frans en Nederlands en heerste voor mij een gevoel van permanente vakantie. Het was dan ook met pijn in het hart dat we het historische bolwerk van de vrijzinnige intelligentsia enkele maanden later moesten inruilen voor de betonslag op Campus Oefenplein, waar eerder rijkswachters oefenden om studentenbetogingen uiteen te knuppelen, maar nu aartslelijke gebouwen boven een platgeslagen vlakte toornden, gemodelleerd naar ons platte land.

 800px-Clock_Tower_of_the_ULB_Solbosch_Campus_in_the_City_of_Brussels

Het was van toen geleden dat ik nog een voet op de Solbosch had gezet. Maar de conferentie over "Het communautaire conflict in België” op 14 april 2008, georganiseerd door de Cercle du Libre Examen van de ULB en de Studiekring Vrij Onderzoek van de VUB (samen!), wou ik niet missen. Op het affiche: Joëlle Milquet, CDH-voorzitster, vice-eerste minister en minister van werk en gelijke kansen, Marc Uyttendaele, professor en voorzitter van het Centre de Droit public van de ULB, Robert Deschamps, professor economie aan de Facultés Universitaires Notre Dame de la Paix te Namen, Servais Verherstraeten, fractieleider CD&V voor de Kamer van Volksvertegenwoordigers, Emmanuel Vandenbossche, grondwetspecialist en voormalig raadgever van voormalig Eerste Minister Verhofstadt en Jef Vuchelen, professor economie aan de ULB en de VUB. Moderator van dienst was Gilles Vanden Burre, voorzitter van B-Plus.

Het debat startte ruim veertig minuten te laat en met slechts een half panel. Langs Vlaamse kant was alleen Jef Vuchelen komen opdagen, professor economie aan de VUB en ULB. Ook Joëlle Milquet ontbrak, maar was wel zo beleefd om een vervanger te sturen: Luc Detroux, een specialist in institutionele zaken. Hij mocht het debat openen en deed dat met een korte historiek van dertig jaar staatshervorming. Volgens Detroux is de impasse van het afgelopen jaar te herleiden tot de weigering van de MR om de socialisten op te nemen in de regering, en de eis van de CD&V voor een grote staatshervorming. Detroux had duidelijk de eenzijdige stemming voor de splitsing van B-H-V nog niet verteerd, evenals de niet-benoeming van de drie randburgemeesters. Hij toont zich duidelijk geïrriteerd over sommige Vlaamse eisen waarvan hem de logica ontgaat en die hij naar eigen zeggen niet begrijpt. Maar de crisis toont aan dat het Belgisch model zijn limieten heeft bereikt en een staatshervorming nodig is.

VlaanderenWallonie2

Jef Vuchelen kondigde het einde van het Belgische model aan. Het probleem van de laatste decennia is dat niemand weet in welke richting de opeenvolgende staatshervormingen gaan. Vuchelen schuift vier mogelijkheden naar voor: een terugkeer naar een unitair België (een scenario dat hij compleet uitsluit), een federaal België waarbij de federale bevoegdheden duidelijk omlijnd zijn (een mogelijkheid die hij weinig waarschijnlijk acht), een confederaal model waarbij alles wordt geregionaliseerd en nadien bekeken wordt wat we nog samen zullen doen (een model dat het voordeel heeft duidelijk te zijn), of de splitsing. Vuchelen spreekt zich niet uit over de waarschijnlijkheid of wenselijkheid van de twee laatste scenario’s, maar denkt wel dat we afglijden naar een separatistisch model. De toestand is aan het ontaarden en het grote probleem is dat de gemeenschappen vijandig met elkaar omgaan. Het wederzijds respect brokkelt in snel tempo af. Vuchelen verwerpt een politiek akkoord zoals we die tot nu toe altijd gekend hebben, want we hebben nood aan een staatshervorming die goed is voor de volgende dertig, veertig jaar. Vuchelen is niet tegen solidariteit, maar vraagt zich af of Vlaanderen de Waalse werklozen moet blijven betalen en pleit voor een solidariteit die op termijn de Waalse structurele groei verbetert. Hoe? Dat blijft de economieprofessor schuldig.

Na al dat Vlaamse geweld kwam Robert Deschamps met de verbanddoos. Doel van de komende staatshervorming is het stimuleren van de groei en het verminderen van de werkloosheid in de drie gewesten. Volgens Deschamps heeft België wel degelijk een toegevoegde waarde gezien de grote onderlinge economische afhankelijkheid van de drie regio’s, zeker in Brabant. België is voor de drie regio’s wat de EU is voor Europa. Maar het Belgisch federalisme staat nog in zijn kinderschoenen. De regio’s hebben belangrijke bevoegdheden verworven, maar werken te weinig samen. Bovendien is het een consumptiefederalisme waarbij 80% van de gewestelijke middelen van de federale overheid komt. Deschamps pleit daarom voor meer responsabilisering, maar ook voor meer samenwerking.

FTR_UYTE_MM

Van de vier sprekers blonk vooral (en alleen) Marc Uyttendaele, de echtgenoot van Laurette Onckelinckx, uit in humor en scherpzinnigheid. Hij stelde zich vragen bij het Belgisch model: is het wel Belgisch en is het wel een model? Is het Belgisch model de unitaire staat van 1830, met een arrogante francofone elite die aan de basis ligt van heel wat frustraties in Vlaanderen. Of is het de vreedzame omvorming tussen 1970 en 2001, waarbij België evolueerde van een unitaire naar een federale staat. Maar… de Belgische federatie die we vandaag kennen is irrationeel, met B-H-V als toppunt van absurditeit. Objectief gezien hebben de Vlamingen belang bij het behoud van het arrondissement, terwijl een splitsing in het belang is van de Franstaligen. Uyttendaele vindt het een grote fout van de Franstaligen om het been stijf te houden wanneer alle democratische Vlaamse partijen sinds 1999 meer bevoegdheden voor de gewesten eisen.

Daarna was het weer de beurt aan Vuchelen. De vorige staatshervormingen werden afgekocht door meer geld aan Wallonië te geven. Maar Vlaanderen kreeg nog meer geld. En als je zwemt in het geld is een ‘goed bestuur’ heel gemakkelijk. Het belangrijkste struikelblok vandaag is dat het nodige vertrouwen tussen Vlaamse en Franstalige politici volledig weg is. En dat vertrouwen is hard nodig voor een grote staatshervorming, waarvan de implementatie normaal toch drie à vier jaar in beslag neemt. De Franstaligen mogen zich geen illusies maken over de uitbreiding van Brussel, want 200% van de Vlaamse politici zullen nooit toegeven op B-H-V. Tot slot vindt Vuchelen dat de toegevoegde waarde van België daalt, hand in hand met de afname van het onderlinge vertouwen.

dyn003_original_500_666_pjpeg_2575108_a081a4e3857c9975d84d9090c530e745

Volgden nog een aantal traditionele dreigementen (Brussel moet geen schrik hebben van separatisme want volgens het Europees recht worden de belastingen geheven waar men werkt) en minder traditionele replieken (maar dan zal Brussel ook de pensioenen moeten betalen van iedereen die er gewerkt heeft), de onterechte vergelijking tussen de splitsing van België en die van Tsjecho-Slowakije (Tsjecho-Slowakije was maar tussen 1920 en 1938 een federaal land, Praag is Brussel niet en de staatsschuld was maar 10% van het BNP en geen 80%), allemaal interessante vaststellingen, maar geen oplossingen.

Nu goed, wat ik ervan overhoud is dat de Franstaligen bereid zijn tot een grote staatshervorming omdat ze beseffen dat weigeren neerkomt op het einde van België. Wat meteen bevestigt wat hier al tien maanden geleden stond: in laatste instantie gebruiken de Vlamingen hun economisch en numerieke overwicht om hun wil door te drijven, met separatisme als stok achter de deur. Maar voor het zover is, wordt langs beide kanten veel show verkocht voor de achterban.

20:13 Gepost door Jan Lievens in politiek | Permalink | Commentaren (0) | Tags: 038, marc uyttendaele, ulb, vrij onderzoek, jef vuchelen |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.