22-01-11

Laat alle vooroordelen varen

Na vier maand intensief lezen (en zes maand minder intensief vooraf), besef ik meer en meer dat het nodig is om –in de mate van het mogelijke- me te bevrijden van alle vooroordelen en dogma’s die ik tot nu toe in mijn leven heb opgestapeld. De Amerikaanse journalist Edward R. Murrow (1908-1965) schreef ooit dat veel mensen denken dat ze nadenken terwijl ze enkel bezig zijn hun vooroordelen te herschikken. Welnu, ik denk dat het uitgangspunt, namelijk de zoektocht naar de actualiteit van het socialisme, verkeerd is. Ik blijf van oordeel dat de kritiek van socialistische denkers op het kapitalisme van onschatbare waarde is en dat we moeten streven naar een hogere en betere maatschappijvorm. Ik denk ook niet dat die er vanzelf gaat komen en dat een sociale en politieke strijd tegen de krachten die belang hebben bij het status quo (of terug willen naar vroeger) onvermijdelijk is. Maar dat is niet hetzelfde als zoeken naar actuele argumenten om een vooropgesteld idee (dogma) te bevestigen, noch als streven naar een Utopia.

Jetsons-tv-03.jpgIk heb nooit echt geloof gehecht aan de bijna religieuze visie van het romantisch marxisme op de klasseloze samenleving, die ook voorkomt in Lenins Staat en Revolutie. Marx bekritiseerde dit idee van zijn utopische socialistische voorgangers, niet vanwege de inhoud ervan, maar omdat het een wetenschappelijke grondslag mankeerde. Hij was echter wel van oordeel dat de menselijke geest zeer ‘kneedbaar’ was en dat op basis van nieuwe sociale verhoudingen, vrij van uitbuiting en onderdrukking en teweeggebracht door de revolutie, een ‘nieuwe mens’ zou ontstaan. De staat zou afsterven.

Sinds Marx is er echter heel wat sociologisch, antropologisch en psychologisch onderzoek verricht dat dit idee van de 'nieuwe mens' misschien niet meteen verwerpt, maar toch zeer relativeert (in dat verband denk ik dat er vooral een onderscheid moet worden gemaakt tussen menselijk gedrag en menselijke natuur). De erfenis van het stalinisme is overigens een gruwelijke illustratie van de manier waarop dit idee kan worden misbruikt. Niet alleen omdat in de naam van de belofte van het paradijs op aarde de meest vreselijke misdaden zijn begaan, te vergelijken met de inquisitie van de Katholieke Kerk, maar vooral omdat het streven ernaar ongeloofwaardig, onnodig en ja, gevaarlijk is. Ook het klassieke marxistische denken over de staat en het gecentraliseerde alomvattende plan hoort eerder thuis op de schappen van fantasie & science fiction, naast  '1984', 'Metropolis' en 'The Wizard of Oz'.   

Daarom acht ik de theoretische modellen van de toekomstige maatschappij zoals gepercipieerd door het historische marxisme voorbijgestreefd. Dat betekent ook dat een klakkeloos teruggrijpen naar de historische tradities van de arbeidersbeweging aan een kritisch onderzoek moet worden onderworpen. Ook het infantiele idee om alles in de schoenen van “de leiding” te schuiven is naar mijn mening demagogisch en dus verwerpelijk, omdat dit hetzelfde is als zeggen dat de overgrote meerderheid van de mensen domoren zijn omdat ze jouw alternatief niet volgen. Je moet mensen niet alleen kunnen overtuigen van je kritiek op het kapitalisme en de beperkingen van het ‘reformisme’, maar ook een valabel alternatief kunnen bieden dat verder gaat dan ‘het ware socialisme’. Er is met andere woorden nood aan een concreet programma om praktische problemen op te lossen.

nun-121310L.jpgDat programma zal niet tot stand komen uit de koker van een of ander genie (dus zeker niet uit de mijne). Het zal het resultaat zijn van een collectieve inspanning van alle progressieve en sociale bewegingen: de arbeidersbeweging, de ecologische beweging, de anders globalisten, de peer-to-peer- en open source beweging, enzovoort.

Er bestaan duizenden boeken en websites en miljoenen artikels die het kapitalisme op meedogenloze wijze bekritiseren. Er is verbluffend veel materiaal over alternatieven. Maar er is ook veel inteelt en beschermingsdrang van de kerk van het eigen grote gelijk. Welnu, voor degenen die het willen weten, ik heb mijn kap al lang geleden over de haag gegooid, en ben niet van plan een nieuwe op te zetten.

 

14:15 Gepost door Jan Lievens | Permalink | Commentaren (0) | Tags: boek socialisme, marxisme |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.