22-01-11

Laat alle vooroordelen varen

Na vier maand intensief lezen (en zes maand minder intensief vooraf), besef ik meer en meer dat het nodig is om –in de mate van het mogelijke- me te bevrijden van alle vooroordelen en dogma’s die ik tot nu toe in mijn leven heb opgestapeld. De Amerikaanse journalist Edward R. Murrow (1908-1965) schreef ooit dat veel mensen denken dat ze nadenken terwijl ze enkel bezig zijn hun vooroordelen te herschikken. Welnu, ik denk dat het uitgangspunt, namelijk de zoektocht naar de actualiteit van het socialisme, verkeerd is. Ik blijf van oordeel dat de kritiek van socialistische denkers op het kapitalisme van onschatbare waarde is en dat we moeten streven naar een hogere en betere maatschappijvorm. Ik denk ook niet dat die er vanzelf gaat komen en dat een sociale en politieke strijd tegen de krachten die belang hebben bij het status quo (of terug willen naar vroeger) onvermijdelijk is. Maar dat is niet hetzelfde als zoeken naar actuele argumenten om een vooropgesteld idee (dogma) te bevestigen, noch als streven naar een Utopia.

Jetsons-tv-03.jpgIk heb nooit echt geloof gehecht aan de bijna religieuze visie van het romantisch marxisme op de klasseloze samenleving, die ook voorkomt in Lenins Staat en Revolutie. Marx bekritiseerde dit idee van zijn utopische socialistische voorgangers, niet vanwege de inhoud ervan, maar omdat het een wetenschappelijke grondslag mankeerde. Hij was echter wel van oordeel dat de menselijke geest zeer ‘kneedbaar’ was en dat op basis van nieuwe sociale verhoudingen, vrij van uitbuiting en onderdrukking en teweeggebracht door de revolutie, een ‘nieuwe mens’ zou ontstaan. De staat zou afsterven.

Sinds Marx is er echter heel wat sociologisch, antropologisch en psychologisch onderzoek verricht dat dit idee van de 'nieuwe mens' misschien niet meteen verwerpt, maar toch zeer relativeert (in dat verband denk ik dat er vooral een onderscheid moet worden gemaakt tussen menselijk gedrag en menselijke natuur). De erfenis van het stalinisme is overigens een gruwelijke illustratie van de manier waarop dit idee kan worden misbruikt. Niet alleen omdat in de naam van de belofte van het paradijs op aarde de meest vreselijke misdaden zijn begaan, te vergelijken met de inquisitie van de Katholieke Kerk, maar vooral omdat het streven ernaar ongeloofwaardig, onnodig en ja, gevaarlijk is. Ook het klassieke marxistische denken over de staat en het gecentraliseerde alomvattende plan hoort eerder thuis op de schappen van fantasie & science fiction, naast  '1984', 'Metropolis' en 'The Wizard of Oz'.   

Daarom acht ik de theoretische modellen van de toekomstige maatschappij zoals gepercipieerd door het historische marxisme voorbijgestreefd. Dat betekent ook dat een klakkeloos teruggrijpen naar de historische tradities van de arbeidersbeweging aan een kritisch onderzoek moet worden onderworpen. Ook het infantiele idee om alles in de schoenen van “de leiding” te schuiven is naar mijn mening demagogisch en dus verwerpelijk, omdat dit hetzelfde is als zeggen dat de overgrote meerderheid van de mensen domoren zijn omdat ze jouw alternatief niet volgen. Je moet mensen niet alleen kunnen overtuigen van je kritiek op het kapitalisme en de beperkingen van het ‘reformisme’, maar ook een valabel alternatief kunnen bieden dat verder gaat dan ‘het ware socialisme’. Er is met andere woorden nood aan een concreet programma om praktische problemen op te lossen.

nun-121310L.jpgDat programma zal niet tot stand komen uit de koker van een of ander genie (dus zeker niet uit de mijne). Het zal het resultaat zijn van een collectieve inspanning van alle progressieve en sociale bewegingen: de arbeidersbeweging, de ecologische beweging, de anders globalisten, de peer-to-peer- en open source beweging, enzovoort.

Er bestaan duizenden boeken en websites en miljoenen artikels die het kapitalisme op meedogenloze wijze bekritiseren. Er is verbluffend veel materiaal over alternatieven. Maar er is ook veel inteelt en beschermingsdrang van de kerk van het eigen grote gelijk. Welnu, voor degenen die het willen weten, ik heb mijn kap al lang geleden over de haag gegooid, en ben niet van plan een nieuwe op te zetten.

 

14:15 Gepost door Jan Lievens | Permalink | Commentaren (0) | Tags: boek socialisme, marxisme |  Facebook |

21-01-11

Op zoek naar een alternatief

Nee, ik heb het voor een keertje niet over de regeringsonderhandelingen, maar over “het boek” dat ik probeer te schrijven. Op het eerste gezicht hebben beide niets met elkaar te maken, maar het tegendeel is waar. De regeringsonderhandelingen zitten al zeven maanden muurvast vanwege tegengestelde visies op de Belgische staat. Een staat die, volgens de N-VA, op termijn zal verdampen in Europa (dat zich echter ook in een existentiële crisis bevindt). België zal plaatsruimen voor een ‘onafhankelijke’ Vlaamse, Waalse (en Brusselse) staat binnen Europa.  De vraag is echter, als dit ooit gebeurt (en ik ben er nog altijd van overtuigd dat dit niet op de onmiddellijke agenda staat), welke staat en welk Europa?

_default_ZINN.jpgEn laat het boek nu precies daarover gaan. Over de staat. Over de staat en socialisme. Over socialisme en vrijheid. Over vrijheid en democratie. Over democratie en geluk. Over geluk en materialisme. Over materialisme en ecologie. Over ecologie en delocalisatie. Over delocalisatie en economische groei. Over economische groei en marxisme. Over marxisme en peer-to-peer.

Het is duidelijk dat dit redelijk veel hooi op één vork is. Soms is het chaos. Laat slapen en vroeg opstaan. Neuzen in tien boeken tegelijk. Discussies opstarten. Schema’s overhoop gooien, bemoediging dankbaar in ontvangst nemen, cynisme negeren, doelstellingen aanpassen, enthousiasme behouden en faalangst wegdrukken. 

De politieke crisis in België trekt echter mijn aandacht weg van het boek. De ergernis, maar ook de onmacht.

Ik heb deze blog al vaak gebruikt om mijn afkeer te uiten van  het bekrompen nationalisme van de N-VA. Ik ben niet neutraal. Ik ben voor sociale en economische emancipatie en juist daarom verwerp ik de ideologie van het nationalisme en het liberalisme (wat niet wil zeggen dat ik geen respect kan opbrengen voor sommige nationalisten of liberalen). Ik ben sociaaldemocraat of democratisch socialist (met anarchistische trekjes als verzekeringspolis tegen bureaucratie en paternalisme). Om het met de woorden van Howard Zinn te zeggen: “Je kunt niet neutraal zijn op een bewegende trein.” Ik zie momenteel echter geen enkele stroming binnen (en buiten !) de sociaaldemocratie die een overtuigende oplossing biedt voor de malaise op politiek, sociaaleconomisch en ecologisch vlak.

Wat ik wel overal aantref, zijn bouwstenen. Ik zie denkgroepen, discussiefora, academici, politici… die in eer en geweten op zoek zijn naar een uitweg uit de crisis. Daar waar ik vroeger geneigd was andere stromingen binnen het linkse kamp te bekritiseren vanuit het eigen marxistische gelijk, probeer ik vandaag te leren van iedereen. Voor sommigen (of velen) is dit naïef, ik hou het bij constructief.   

 

17:52 Gepost door Jan Lievens in Algemeen, politiek | Permalink | Commentaren (0) | Tags: boek socialisme, howard zinn |  Facebook |